Cijfers en trends in klachten over genderzorg

Cijfers en trends in klachten over genderzorg

Een geïntegreerd cijferbeeld over klachten in de Nederlandse transgenderzorg ontbreekt. Wat er is, ligt verspreid over de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), jaarverslagen van instellingen en gepubliceerde tuchtuitspraken, en wordt zelden uitgesplitst naar genderzorg.

Klachten bij instellingen en tuchtcolleges

Onder de Wkkgz heeft elke zorginstelling een klachtenregeling en een klachtenfunctionaris. Jaarverslagen splitsen klachten lang niet altijd uit naar het gendertraject. Tuchtuitspraken worden openbaar gemaakt via tuchtrecht.overheid.nl; uitspraken die specifiek over transgenderzorg gaan, zijn schaars.

Detransitie en spijt

Hoeveel patiënten detransitioneren of spijt hebben, is in Nederland onbekend. Volgens de Gezondheidsraad is het aantal mensen met spijt op basis van de literatuur niet goed vast te stellen, vanwege de veelal korte follow-up en de substantiële uitval in studies; een deel van wie stopt of spijt heeft, meldt dat niet bij de eigen zorgverlener en blijft dus buiten de studies (bron). Buitenlandse studies onder detransitioners (Littman 2021, Vandenbussche 2022, MacKinnon 2023) beschrijven ervaringen en redenen, maar geven geen percentage van alle behandelden. In het Amsterdamse cohort (Wiepjes 2018) werd spijt na gonadectomie bij minder dan 1 procent vastgesteld, met een smalle definitie en veel uitval (bron).

Gaten in de registratie

Vier blinde vlekken. Eén: detransitie wordt zelden als calamiteit gemeld. Twee: schade door behandeling bij particuliere aanbieders komt vaak bij de huisarts terecht, niet bij de oorspronkelijke aanbieder. Drie: psychische klachten na transitie worden behandeld in de reguliere ggz, zonder koppeling aan de gendertransitie. Vier: signalen van familieleden tellen niet als formele klacht. Patroonherkenning lekt zo weg.

Wat verbetering vraagt

Ook de Gezondheidsraad beveelt landelijke, gestandaardiseerde monitoring van de zorg aan, mede om spijt en detransitie beter in kaart te brengen (bron). Zonder zo'n registratie blijft de discussie tussen voor- en tegenstanders een schermutseling van anekdotes en geselecteerde cohorten.

Bronnen

  1. Gezondheidsraad (2026). Transgenderzorg voor jongeren.
  2. Vandenbussche, E. (2022). Detransition-Related Needs and Support. doi.org
  3. Littman, L. (2021). Individuals Treated for Gender Dysphoria with Medical and/or Surgical Transition Who Subsequently Detransitioned.
  4. MacKinnon, K. e.a. (2023). Health Care Experiences of Patients Discontinuing or Reversing Prior Gender-Affirming Treatments. JAMA Network Open.

Zie ook