Een Amerikaanse arts-onderzoeker publiceerde in september 2025 in het tijdschrift Plastic and Reconstructive Surgery Global Open een analyse van medische aansprakelijkheidszaken die zijn aangespannen door mensen die spijt kregen van hun gendertransitie. Sai Shanthanan Rajagopal, verbonden aan Harvard Medical School, bracht zestien Amerikaanse rechtszaken in kaart met voldoende dossierinformatie om te analyseren. Het resultaat is geen juridische overwinning voor de klagers — maar wel een patroon dat opvalt: in alle zestien zaken wordt een gebrekkige of te haastige mentale-gezondheidsbeoordeling genoemd als onderdeel van de klacht.

Wat de studie precies onderzocht

Rajagopal doorzocht Amerikaanse rechtbankdossiers op medische aansprakelijkheidsclaims die specifiek gaan over detransitie: mensen die een gendertransitie ondergingen en nadien een arts, kliniek of behandelaar aanklaagden omdat de zorg tekortschoot. De studie telde 46 individueel genoemde gedaagden in de zestien zaken. Van hen was 63 procent een arts (MD of DO), de rest niet-artsen zoals verpleegkundig specialisten of therapeuten. Plastisch chirurgen vormden met 37,9 procent de grootste beroepsgroep onder de gedaagden — logisch, aangezien onomkeerbare chirurgie vaak de kern van de klacht vormt.

Een patroon dat in elke zaak terugkeert

Het meest opvallende cijfer uit de studie: in 100 procent van de zestien zaken noemt de klager een ontoereikende of te snelle mentale-gezondheidsbeoordeling voorafgaand aan de behandeling. Bij 87,5 procent gaat het (ook) om de hormoontherapie die werd voorgeschreven, en bij 56,25 procent om een dubbele mastectomie. Dat sluit aan bij wat op deze site al vaker is beschreven over de diagnoseprocedure bij genderdysforie in Nederland: een traject waarin de differentiaaldiagnose en comorbiditeit soms te weinig gewicht krijgen voordat tot een onomkeerbare stap wordt overgegaan.

Nog geen veroordeling — en dat is geen vrijspraak van het systeem

Belangrijk om scherp te houden: Rajagopal benadrukt dat, op het moment van schrijven (februari 2025), geen van de zestien zaken volledig in het voordeel van de klager is beslist en dat er nog geen rechterlijk toegewezen schadevergoeding is vastgesteld tegen een gedaagde. Van de zaken is 81,25 procent nog in behandeling of ontbreekt actuele rechtbankinformatie. Dat betekent niet dat de klachten ongegrond zijn — medische aansprakelijkheidszaken in de VS duren vaak jaren en eindigen vaker in een schikking dan in een vonnis. Het betekent wel dat de cijfers in dit artikel gaan over de inhoud van de klachten, niet over een juridisch vastgesteld oordeel over schuld. Die scheiding tussen wat er wordt aangeklaagd en wat een rechter er uiteindelijk van vindt, is precies waar zorgvuldige berichtgeving op moet letten.

Wat dit betekent voor de discussie over gatekeeping

Wat de studie wél laat zien, is dat toenemende juridische blootstelling voor behandelaars een reëel gegeven is geworden, ook al hebben rechtbanken nog geen fout vastgesteld. Voor de bredere discussie over gatekeeping in de genderzorg is dat relevant: een systeem dat leunt op zelfrapportage en een kort diagnostisch traject bouwt daarmee een aansprakelijkheidsrisico op dat door de tijd heen zichtbaarder wordt, precies op het punt waar critici al langer voor waarschuwen — de kwaliteit en diepgang van de beoordeling vooraf. Vergelijkbare zaken dienden zich de afgelopen jaren ook in Nederland aan, al verloopt het Nederlandse tuchtrecht via een andere route dan de Amerikaanse civiele rechtsgang.

Bronnen

Rajagopal, S.S. (2025). Physician Exposure to Litigation in Gender Detransition Medical Malpractice Cases. Plastic and Reconstructive Surgery Global Open, 26 september 2025. Volledige studie op PubMed Central.